दैत्यमर्दनीचे स्वयंभू शक्तिपीठ ‘श्री क्षेत्र मर्दडी देवी’!
* गुराख्याला स्वप्नात दिला होता देवीने दृष्टांत; मोहिते घराण्याचा देवस्थानाच्या परंपरेत महत्त्वाचा वाटा
बुलढाणा : (एशिया मंच न्यूज )
बुलढाणा तालुक्यातील डोंगरदऱ्यांच्या कुशीत वसलेले श्री क्षेत्र मर्दडी देवी मंदिर हे श्रद्धा, निसर्ग आणि लोकपरंपरेचा अनोखा संगम मानले जाते. या स्वयंभू शक्तिपीठाशी दैत्यमर्दनाची पौराणिक आख्यायिका आणि देवीच्या प्रकट होण्याची रंजक कथा जोडलेली आहे.
* गुराख्याला स्वप्नात दृष्टांत
स्थानिक आख्यायिकेनुसार, शेकडो वर्षांपूर्वी एका गुराख्याची गाय दररोज एका विशिष्ट पाषाणावर दुधाची धार सोडत असे. गुराख्याने याचा शोध घेतला असता, त्याला आश्चर्यकारक अनुभव आला. त्याच रात्री देवीने स्वप्नात दृष्टांत देऊन आपण त्या पाषाणात वास करत असल्याचे सांगितले. त्यानंतर ग्रामस्थांनी पाषाणाची पूजा सुरू केली आणि मर्दडी देवीच्या नित्यपूजेची परंपरा सुरू झाली.
* प्रवाशांचे रक्षण करणारी देवी
बुलढाणा, धाड आणि मराठवाड्याला जोडणाऱ्या जुन्या घाटमार्गावर हे देवस्थान आहे. पूर्वीच्या काळी या मार्गावरून प्रवास करणारे व्यापारी आणि वाटसरू सुरक्षित प्रवासासाठी देवीला नारळ अर्पण करून नवस करत असत. संकटातून रक्षण करणारी देवी म्हणून तिची ख्याती पंचक्रोशीत पसरली.
* मोहिते घराण्याचा महत्त्वपूर्ण सहभाग
धाडच्या मोहिते घराण्याने देवस्थानाच्या उभारणीत आणि धार्मिक परंपरा जपण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावल्याचे सांगितले जाते. नित्यपूजा, अखंड नंदादीपासाठी तेल, नैवेद्याचा खर्च तसेच मंदिराच्या व्यवस्थेसाठी या घराण्याने जमीन उपलब्ध करून दिल्याची स्थानिक परंपरा आहे. शारदीय नवरात्रोत्सवातील घटस्थापना आणि महाअष्टमीच्या धार्मिक विधींमध्येही या घराण्याचा सहभाग महत्त्वाचा मानला जातो.
* ‘मर्दन’पासून ‘मर्दडी’ नावाची आख्यायिका
स्थानिक मान्यतेनुसार, भक्तांचे रक्षण करण्यासाठी आदिमायेने दैत्यांचा संहार केला. दैत्यांचे ‘मर्दन’ करणारी देवी म्हणजे ‘मर्दनी’ आणि पुढे स्थानिक बोलीतून ‘मर्दडी’ हे नाव रूढ झाल्याची आख्यायिका प्रचलित आहे.
काळानुसार भाविकांच्या लोकसहभागातून मंदिराचा विकास झाला. आज सभामंडप, पायऱ्या, पिण्याच्या पाण्याची सुविधा आणि नवरात्रोत्सवातील भाविकांसाठी अन्नछत्र अशा सुविधा उपलब्ध झाल्या आहेत. श्रद्धा, लोकसंस्कृती आणि ऐतिहासिक परंपरेचा वारसा जपणारे श्री क्षेत्र मर्दडी देवी मंदिर हे परिसरातील भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे.
